12:27:06 - یکشنبه 28 جولای 2019
آزربایجان جنوبی و توسعه اقتصاد دانش بنیان
در اقتصاد سنتی فرایند انباشت سرمایه، اساس مدل توسعه اقتصادی نوکلاسیک را تشکیل می‌داد. بر اساس تئوری روستو، مراحل توسعه اقتصادی را به مرحله سنتی (تولید در سطح معیشتی)، مرحله پیش از خیز (زمینه برای پیشرفت فنی فراهم می‌شود)، مرحله خیز اقتصادی (مرحله‌ انباشت سرمایه و صنعتی شدن اقتصاد)، مرحله بلوغ (اقتصاد کاملا صنعتی و […]

در اقتصاد سنتی فرایند انباشت سرمایه، اساس مدل توسعه اقتصادی نوکلاسیک را تشکیل می‌داد. بر اساس تئوری روستو، مراحل توسعه اقتصادی را به مرحله سنتی (تولید در سطح معیشتی)، مرحله پیش از خیز (زمینه برای پیشرفت فنی فراهم می‌شود)، مرحله خیز اقتصادی (مرحله‌ انباشت سرمایه و صنعتی شدن اقتصاد)، مرحله بلوغ (اقتصاد کاملا صنعتی و پیشرفته) و مرحله مصرف انبوه (اقتصاد خدماتی محور مبتنی بر مصرف و رفاه بالا در پرتو تحولات فناورانه در بخش صنعت) تقسیم بندی کرده است. اما امروزه اقتصاد بر پایه دانش مطرح شده و اقتصاد دانان و سیاست گذاران اقتصادی، بخصوص در سالهای اخیر، توجه ویژه ای در مورد اقتصاد دانش بنیان دارند. اقتصاد دانش بنیان اقتصادی است که بر اساس تولید و توزیع و کاربرد دانش و اطلاعات شکل گرفته و سرمایه گذاری در دانش و صنایع دانش پایه مورد توجه خاص قرار می‌گیرد. صنایع داشن بنیان نیز صنایعی هستند که در آن‌ها سطح بالایی سرمایه گذاری در نوآوری و ابداعات جدید صورت گرفته است.

اقتصاد دانان بر این عقیده هستند که میزان قدرت اقتصادی کشورها در آینده بر اساس توسعه آنها در زمینه اقتصاد دانش بنیان است. بر این اساس بانک جهانی از سال 1995 شاخصی برای اقتصاد دانش بنیان با عنوان (KEI) طراحی کرده و کشورها را بر اساس آن امتیاز دهی و رتبه بندی میکند. در اقتصاد دانش بنیان، تولید، توزیع و کاربرد دانش و اطلاعات عامل و محرک اصلی رشد اقتصادی، تولید ثروت و اشتغال است که مزایا و ارزش افزوده بسیار بیشتری نسبت به فعالیت اقتصادی سنتی دارد. بنابراین کشورهایی که در زمینه اقتصاد دانش بنیان توسعه پیدا نکنند هیچ جایگاهی در آینده اقتصادی نخواهند. هر چند جنبه های اقتصاد دانش محور، بسیار وسیع است اما میتوان مثالی را عنوان کرد. شرکت خودرو سازی را تصور کنید که باید نیروی متخصص جذب کند و پاسخ کارگران معترض به حقوق را بدهد و بفکر انرژی و امنیت کارخانه باشد و سرمایه گذاری انجام دهد و در مورد آلودگی ناشی از تولید پاسخگو باشد و بدنبال مشتری و خدمات پس از فروش و غیره باشد. حال این شرکت تصمیم میگیرد بجای تولید فیزیکی و دست و پنجه نرم کردن با مسائل و مشکلات ذکر شده، تکنولوژی تولید خودروی جدید را تولید کند یعنی خودرویی را طراحی کند و آن طرح را بفروشد. شرکت در آیتم دوم شرکتی دانش بنیان است که علاوه بر سود دهی بیشتر، مشکلات بسیار کمتری نسبت به یک کارخانه دارد.

حال باید دید با توجه به حیاتی بودن توسعه شرکتهای دانش بنیان و لزوم حمایت دولتی از این شرکتها، جایگاه ایران و آزربایجان جنوبی در توسعه اقتصاد دانش بنیان چیست؟ و آیا تبعیضی در این زمینه انجام شده است یا خیر؟

در حال حاضر سه استان برتر از نظر تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان را تهران با 2252 شرکت، اصفهان با 397 شرکت و خراسان رضوی با ۲۴۱ شرکت تشکیل می‌دهند. حدود 4400 شرکت دانش بنیان در کشور وجود دارد که سهم استانهای آزربایجان شرقی و غربی و همدان و قزوین و زنجان و اردبیل روی هم 352 شرکت است که حدود 8 درصد کل شرکت‌های دانش‌بنیان را تشکیل میدهد. بنابراین خطری بسیار جدی آینده اقتصادی آزربایجان جنوبی را تهدید میکند چراکه همانگونه که اشاره شد و مورد اتفاق همه کارشناسان اقتصادی و سازمانهای پولی و مالی جهانی نظیر بانک جهانی هست، کشورهایی که در زمینه توسعه اقتصاد دانش بنیان ضعیف عمل کنند در آینده امکان رقابت و توسعه اقتصادی در آن مناطق وجود نخواهد داشت. از سویی دیگر شاهد توجه و حمایت مالی بانکها و دولت از شرکتهای دانش بنیان هستیم که تسهیلات بدون بهره و ویژه¬ای را در نظر گرفته¬اند که طبیعتا سهم استانهای مرکزی به دلیل کثرت شرکتهای دانش بنیان در این مناطق بیشتر است. همانطور که از ارقام مشخص است (سهم شش استان تورک نشین به اندازه یک استان اصفهان هم نیست) یک تبعیض اقتصادی زیرکانه و چراغ خاموش وجود دارد که کمتر بدان توجه شده و لازم است هر چه زودتر تدبیری اندیشیده شود.

منبع:
GAMOH GAMOH GAMOH گاموح GAMOH GAMOH