10:41:42 - یکشنبه 10 مه 2020
دلایل افزایش قیمت‌ بی‌رویه ماشین در جغرافیای ایران
Www.50000000.orgMay 08, 2020 یادداشتی از تحریریه ۵۰میلیون تورک  شاید پراید نام آشناترین و معروف‌ترین ماشین در جغرافیای ایران است. بازار بی‌تنوع و بسته ماشین، محبوبیتی اجباری را نسیب این ماشین بی‌کیفیت کرد. نسل اول این ماشین در سال 1986 تولید شد و در ژاپن با نام مزدا 121 و در آمریکای شمالی توسط شرکت فورد […]

Www.50000000.orgMay 08, 2020

یادداشتی از تحریریه ۵۰میلیون تورک 

شاید پراید نام آشناترین و معروف‌ترین ماشین در جغرافیای ایران است. بازار بی‌تنوع و بسته ماشین، محبوبیتی اجباری را نسیب این ماشین بی‌کیفیت کرد. نسل اول این ماشین در سال 1986 تولید شد و در ژاپن با نام مزدا 121 و در آمریکای شمالی توسط شرکت فورد با نام فورد فستیوا فروش رفت. اما خیلی زود به دلیل استاندارد نبودن این ماشین، تولید آن متوقف شده و در سال 1987 خط تولید آن به کیاموتورز فروخته و مونتاژ آن با نشان کیا پراید در کره جنوبی آغاز شد. لازم به ذکر است در آن دهه کره جنوبی وضعیت مناسبی در تکنولوژی ماشین نداشته و به دنبال پایه‌ریزی صنعت ماشین‌سازی در آن کشور بود. اما کره جنوبی نیز پس از توسعه قابل توجه در صنعت ماشین‌سازی، در سال 1993 تولید نسل اول این ماشین و در سال 2000 تولید کلیه مدل‌های این ماشین در کره جنوبی متوقف شده و امتیاز آن در سال 2001 به سایپا فروخته شد. از سال 1372 که ماشین پراید وارد بازار ایران شده است، بعنوان ارزان‌ترین ماشین و جایگزین پیکان از آن یاد می‌شود. بازار بسته ماشین در جغرافیای ایران سبب شد تا خیلی زود این ماشین به لحاظ کمیت و آمار تصادف و تلفات انسانی، رتبه اول را کسب نماید.  

در سالهای اخیر مونتاژ برخی ماشین‌های چینی رقیبی برای پراید شده؛ اما قیمت این ماشین همچنان افزایش قابل توجهی داشته است. قیمت پرایدی که در سال 1390 حدود 8 میلیون تومان بوده پس از گذشت کمتر از 9 سال حدوداً یازده برابر شده است. آنهم در شرایطی که تغییرات خاصی در ساختار و کیفیت این ماشین ایجاد نشده است. 

حال سوال اساسی اینجاست که عامل اصلی افزایش قیمت بی‌رویه و استقبال مردم از این ماشین چیست؟

 شاید بتوان شرایط تورمی، انحصار چندجانبه و افت قدرت خرید را از عوامل افزایش قیمت پراید دانست. 

بازارهای انحصار چند جانبه در تولید، در مقابل بازار و تجارت آزاد قرار داشته و زمینه لازم را برای تعیین قیمت و کیفیت خارج از بازار و سیستم عرضه و تقاضا فراهم می‌نماید. امروزه اقتصاد کشورها به سمت تجارت جهانی و آزاد می‌رود تا علاوه بر افزایش کیفیت محصولات مصرفی شهروندانشان، تولیدکننده‌های داخلی را وارد رقابت کنند تا تکنولوژی و شیوه‌های نوینی را برای کاهش هزینه تولید و افزایش کیفیت بکار گیرند. تجارت جهانی باعث می‌شود تا کشورها بطور تخصصی کالایی را تولید کنند که در تولید آن، چه به لحاظ قیمتی و چه به لحاظ کیفیت دارای مزیت نسبی در تولید هستند. در مقابل، این کشورها کالاهایی را وارد می‌کنند که هزینه ساخت آن از سایر کشورها با کیفیت مشابه بالاتر باشد. در چنین سیستمی همه کشورها از تجارت آزاد جهانی منتفع خواهند شد. اما برخی از کشورها به دلیل انزوای سیاسی و یا تأمین منافع قشر خاصی، از ورود کشور به تجارت جهانی خودداری می‌کنند. البته سازمان تجارت جهانی قوانینی دارد که برای پیوستن به آن سازمان باید شروط و قوانین آن، از جمله قانون مبارزه با پولشویی، رعایت شود. در ایران به لحاظ تعرفه واردات ماشین، بازار انحصاری برای ماشین‌سازان فراهم شده و لذا هیچ انگیزه‌ای برای افزایش راندمان تولید و همچنین ارتقای کیفیت محصولات نمی‌تواند وجود داشته باشد.

 از سویی دیگر مطالعات پژوهشی متعددی انجام شده که حاکی از عدم وجود مزیت نسبی ایران در تولید ماشین به دلیل تکنولوژی پایین و عدم سرمایه‌گذاری خارجی است. این بدان معنی است که انحصار در تولید ماشین باعث شده تا مصرف‌کننده، هم از نظر کیفیت و هم از لحاظ قیمت متضرر شود. 

با توجه به پایین بودن قیمت انرژی و دستمزد نیروی انسانی در جغرافیای ایران که اصلی‌ترین عوامل در هزینه تولید هستند، می‌توان در شرایط بازار آزاد زمینه را برای حضور شرکت‌های ماشین‌سازی برای تولید در داخل جغرافیای ایران فراهم کرد. در صورت صدور اجازه تولید ماشین برای شرکت‌های خارجی در جغرافیای ایران، می‌توان شاهد اشتغال بیشتر، ایمنی بیشتر، قیمت کمتر، امکان صادرات ماشین و رضایت‌مندی مصرف‌کنندگان بود. اما طبیعی است که در صورت ورود سرمایه‌گذاران و تولیدکنندگان خارجی، جایی برای سرمایه‌داران داخلی که به دنبال سود بیشتر به قیمت جان مردم هستند وجود نخواهد داشت. لذا به لحاظ منطق اقتصادی اگر اولویت، بهبود شرایط اقتصادی و سلامت مردم باشد، باید بر انحصار چند جانبه در صنعت ماشین پایان داد. اما اگر اولویت مسئولین، تضمین سودهای کلان ماشین‌سازها باشد، نمی‌توان انتظار بهبود کیفیت ماشین‌های ساخت داخل را داشت.

یکی دیگر از عوامل افزایش قیمت ماشین پراید، کاهش قدرت خرید به واسطه تورم شدید چندین ساله و نرخ بالای بیکاری است. 

مسلماً تحت شرایط اقتصادی فعلی بیشتر تمرکز مصرف‌کنندگان روی قیمت پایین کالا است تا کیفیت آن. لذا مصرف‌کننده برای تأمین نیاز شخصی یا شغلی خود فارغ از کیفیت محصول به دنبال خریدی هر چه ارزان‌تر است. با توجه به اینکه در شهرهای بزرگ از جمله تهران، مسافرکشی به عنوان شغل اصلی و یا دوم جمعیت کثیری محسوب می‌شود، ماشین نظیر پراید که مصرف سوخت پایین و قیمت قطعات ارزانتری دارد مورد استقبال قرار می‌گیرد. لذا عرضه و تقاضا برای این ماشین همواره وجود داشته است.

 باید توجه داشت که با افزایش سطح قیمت‌ها، درصد افرادی که توان خرید ماشین‌های گران‌تر را دارند کاهش پیدا کرده و این افراد نیز به جمع متقاضیان پراید افزوده می‌شوند. لذا بر خلاف انتظار تئوری‌های مصرف در حوزه اقتصاد، با افزایش قیمت این ماشین، تقاضا برای آن افزایش می‌یابد.

 نمونه این گونه تضادها در اقتصاد هرچند کم اما وجود داشته است. که هر کدام دلایل خاص خود را داشته ولی یک دلیل عمده آن نبود آلترناتیو و کالای جانشین مناسب برای آن است که قطعاً از عدم وجود تجارت جهانی نشأت می‌گیرد. مورد دیگری را که در افزایش قیمت این ماشین می‌توان دخیل دانست، تبدیل شدن این کالای مصرفی به یک کالای تجاری و سرمایه‌ای است. 

علاوه بر استفاده گسترده این ماشین در حمل و نقل عمومی که بدان اشاره شد، این ماشین به دلیل افزایش قیمت مداوم، تبدیل به یک فرصت سرمایه‌گذاری شده است. یکی از مشوق‌های اصلی خریداران، افزایش فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد است. 

این مسأله قطعا در افزایش ثبت سفارش این کالا نقش اساسی ایفا کرده است که خود از عوامل افزایش قیمت است. البته در روزهای اخیر کاهش نرخ های بانکی تا حدودی در افزایش تقاضا دخیل بوده است. 

اما در بخش عرضه نیز اتفاقاتی رخ داده است که در افزایش قیمت ماشین نقش داشته‌اند. مسلما افزایش هزینه‌ها و وجود تورم دو رقمی در جغرافیای ایران، هزینه تولید ماشین را افزایش داده است. از طرفی حدود ۱۲ درصد قطعات پراید وابسته به تولید کره جنوبی است. بنابراین با افزایش نرخ ارز در سال‌های اخیر هزینه واردات این قطعات نیز افزایش پیدا کرده است. اما با بررسی قیمت ارز در ماه های اخیر و مقایسه تورم سال‌های اخیر با افزایش قیمت ماشین، می‌توان نتیجه گرفت که قیمت ماشین به خصوص در ماه‌های اخیر به شکل غیرمنطقی و خارج از معادلات بازار آزاد افزایش داشته است.

 در صنایعی که در بازار انحصاری فعالیت دارند، بخاطر ویژگی‌های خاص تابع تقاضای کل، کاهش تولید منجربه افزایش قیمت و سوددهی بیشتر آن صنعت می‌شود. در سال ۱۳۹۰ تعداد انواع پراید تولیدی در دو شرکت سایپا و پارس‌خودرو در مجموع بالغ بر ۶۱۱,۴۵۸ دستگاه بوده است. اما شرکت سایپا در سال مالی 1398 تنها 363 هزار دستگاه (بدون احتساب تولیدات پارس‌خودرو و زامیاد) تولید کرده که خانواده پراید با 188 هزار دستگاه در جایگاه اول و خانواده تیبا نیز با 160 هزار دستگاه در جایگاه دوم تولیدات این شرکت قرار گرفته‌اند.

 ایران‌خودرو نیز وضعیت و سیاست مشابهی داشته و در سال مالی 1398 حدود 393 هزار دستگاه انواع تولید کرده است. عرضه ماشین در سال‌های اخیر از یک میلیون و دویست هزار دستگاه به ۵۰۰ هزار دستگاه رسیده است و تنها طی دو سال گذشته عرضه ماشین 40 درصد کاهش پیدا کرده است. در فروردین 1399، سایپا فقط خانواده پراید و خانواده تیبا را تولید کرده و به همین دلیل نیز مجموع تولید ماهیانه سایپا تنها 7300 دستگاه شده است. ایران‌خودرو نیز در مدت مشابه 15600 دستگاه تولید داشته است. 

از سویی دیگر پیش‌فروش‌های عجیب با موعد و قیمت نامشخص توسط خودروسازان که فقط در بازارهای انحصاری می‌توان دید، وضعیتی را به وجود آورده است که خودروسازان هم به کمک دلال‌ها توانستند محصولاتشان را بسیار گران‌تر از قیمت کارخانه راهی بازار کنند و هم الزامی به افزایش کیفیت خودرو نداشته باشند. 

از سویی دیگر خودروسازان با عدم تحویل ماشین به بازار سعی دارند تا همواره عرضه ماشین را پایین‌تر از تقاضا نگه داشته و موجب افزایش قیمت شوند.  

امیر خجسته نایب رئیس کمیسیون اصل 90 مجلس در تاریخ 09/07/1398 اظهار داشت که ایران‌خودرو 180 هزار دستگاه در انبارهای این شرکت ذخیره دارد و این در شرایطی است که ایران‌خودرو در حال حاضر برای 400 هزار ماشین تعهدات معوق دارد که باید به مردم تحویل دهد. همچنین بنا به گفته وی شرکت سایپا 540 هزار دستگاه ماشین پیش‌فروش داشته که 300 هزار دستگاه آن معوق است و 240 هزار دستگاه را هم که در سال 1398 پیش‌فروش کرده هنوز به قوت خود باقی است و به تعهداتش در قبال هیچ یک از این ماشین‌های پیش‌فروش شده عمل نکرده است.

مجید باقری، قائم‌مقام مدیرعامل در امور فروش شرکت خودروسازی سایپا نیز اعلام کرده که این شرکت طی چند هفته آینده ۱۲ هزار ماشین ناقص را تکمیل کرده و به بازار عرضه می‌کند. متاسفانه شرکتهای خودروساز با تکمیل نکردن مسائل جزئی ماشین‌ها، حجم بزرگی از ماشین‌های تولیدی را در پارکینگ نگه‌داری می‌کنند تا مانع از عرضه آن به بازار شوند. 

انحصار در تولید ماشین باعث به وجود آمدن خصوصیاتی ویژه در عرضه و تقاضای ماشین، در جغرافیای ایران شده و سبب شده تا قیمت آن، بدون ارتقای سطحی کیفی، به شکل مداوم افزایش داشته باشد.

 مسلما سودهای کلان ناشی از بازار انحصاری باعث شده که تا کنون هیچگاه اجازه تولید به شرکت‌های خارجی داده نشده و تعرفه واردات ماشین نیز همچنان بالا باشد. البته در این بین بالا بودن نرخ‌های تعرفه واردات ماشین و محدودیت‌های آن باعث ایجاد رانت و امتیازات خاص برای برخی افراد شده است. لذا حاکمیت از بین منافع مردمی در صنعت ماشین و سود شرکت‌های خودروساز یکی را باید انتخاب نماید. 

دولت می‌تواند با شکستن این انحصار، باعث ورود تولیدکنندگان خارجی به صنعت ماشین جغرافیای ایران شوند. چراکه علاوه بر کاهش هزینه تولید این خودروسازان، تولید در این منطقه می‌تواند بازاری 80 میلیونی را نسیب آنها کند. بنابراین تا زمانی که این انحصار وجود داشته و دولت منافع اقتصادی عده‌ای را بر اقتصاد جامعه و سلامت مردم ارجح بداند، نمی‌توان منتظر تغییری در سیاست‌های اقتصادی ظالمانه خودروسازان بود.

منبع:
GAMOH GAMOH GAMOH گاموح GAMOH GAMOH